تست PCB در روغن ترانسفورماتور
PCB مخفف Polychlorinated Biphenyls است. PCBها گروهی از ترکیبات شیمیایی کلردار هستند که در گذشته به دلیل پایداری حرارتی و عایقی بالا، در برخی تجهیزات الکتریکی مانند ترانسفورماتورها و خازن‌ها استفاده می‌شدند.

اما امروزه PCB به دلیل سمیت بالا، پایداری زیاد در محیط‌زیست و خطرات بهداشتی به‌عنوان یک آلاینده خطرناک شناخته می‌شود و استفاده از آن در بسیاری از کشورها ممنوع یا به‌شدت محدود شده است.

PCB در روغن ترانسفورماتور چیست؟
در گذشته، برخی روغن‌ها یا سیالات عایقی حاوی PCB بودند. این مواد به نام‌های تجاری مختلفی مانند آسکارل (Askarel) نیز شناخته می‌شدند.

PCBها:

دیر تجزیه می‌شوند.
در محیط‌زیست باقی می‌مانند.
در بدن موجودات زنده تجمع پیدا می‌کنند.
می‌توانند برای انسان و محیط‌زیست خطرناک باشند.
به همین دلیل، تشخیص وجود PCB در روغن ترانسفورماتور بسیار مهم است.

هدف از تست PCB
تست PCB برای مشخص کردن این موضوع انجام می‌شود که آیا روغن ترانسفورماتور:

فاقد PCB است؟
آلوده به PCB است؟
در محدوده مجاز قرار دارد؟
باید به‌عنوان پسماند خطرناک مدیریت شود؟
این تست مخصوصاً برای تجهیزات قدیمی اهمیت زیادی دارد.

چرا تست PCB مهم است؟
وجود PCB در روغن ترانسفورماتور می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند، از جمله:

خطرات زیست‌محیطی

آلودگی خاک و آب
ماندگاری طولانی در محیط
تجمع زیستی در زنجیره غذایی
خطرات بهداشتی

آسیب به کبد و سیستم ایمنی
اختلالات هورمونی
احتمال سرطان‌زایی در تماس طولانی‌مدت
محدودیت‌های قانونی

حمل، نگهداری، تصفیه و دفع روغن آلوده به PCB باید طبق مقررات خاص انجام شود.
مشکلات تعمیر و نگهداری

روغن آلوده به PCB را نمی‌توان مانند روغن معمولی تصفیه یا دفع کرد.
واحد اندازه‌گیری PCB
مقدار PCB معمولاً با واحد زیر گزارش می‌شود:

�
�
�
ppm

یا:

�
�
/
�
�
mg/kg

که در عمل تقریباً معادل‌اند:

1
 
�
�
�
≈
1
 
�
�
/
�
�
1 ppm≈1 mg/kg

حدود متداول تفسیر PCB
حدود قانونی ممکن است بسته به کشور و مقررات محلی متفاوت باشد، اما به‌طور رایج:

مقدار PCB تفسیر عمومی
کمتر از 2 ppm معمولاً غیرقابل تشخیص یا بسیار ناچیز
کمتر از 50 ppm معمولاً Non-PCB یا فاقد PCB از نظر مقررات بسیاری از کشورها
50 تا 500 ppm روغن آلوده به PCB
بیشتر از 500 ppm روغن PCB یا Askarel / بسیار آلوده
در بسیاری از مقررات، مقدار 50 ppm مرز مهمی برای طبقه‌بندی روغن آلوده به PCB است.

روش‌های تست PCB
1. روش آزمایشگاهی دقیق
دقیق‌ترین روش‌ها معمولاً بر پایه دستگاه‌های کروماتوگرافی هستند، مانند:

GC
GC-ECD
GC-MS
این روش‌ها مقدار دقیق PCB را در روغن اندازه‌گیری می‌کنند.

استانداردهای رایج:

ASTM D4059
ASTM D6160
IEC 61619
2. کیت‌های غربالگری سریع
برای بررسی اولیه در محل، گاهی از کیت‌های تست سریع استفاده می‌شود.

این کیت‌ها معمولاً مشخص می‌کنند که مقدار PCB:

کمتر از حد مشخص است
یا بالاتر از حد مشخص
اما دقت آن‌ها کمتر از روش آزمایشگاهی است و برای تصمیم‌های قانونی یا دفع نهایی، معمولاً نتیجه آزمایشگاه معتبر لازم است.

چه زمانی باید تست PCB انجام شود؟
تست PCB معمولاً در موارد زیر توصیه می‌شود:

ترانسفورماتورهای قدیمی
قبل از فروش یا اسقاط تجهیزات
قبل از تعویض یا تخلیه روغن
قبل از حمل روغن ضایعاتی
قبل از تصفیه یا احیای روغن
هنگام شک به آلودگی متقاطع
در پروژه‌های زیست‌محیطی یا ممیزی ایمنی
نمونه‌برداری برای تست PCB
برای نتیجه قابل اعتماد:

ظرف نمونه باید تمیز، خشک و مناسب مواد شیمیایی باشد.
از آلودگی نمونه با روغن‌های دیگر جلوگیری شود.
برچسب‌گذاری دقیق انجام شود.
اطلاعات ترانس، شماره سریال، تاریخ نمونه‌گیری و محل نمونه‌گیری ثبت شود.
در صورت احتمال آلودگی بالا، نمونه‌بردار باید از تجهیزات حفاظت فردی استفاده کند.
اگر PCB بالا باشد چه باید کرد؟
اگر نتیجه تست نشان دهد که روغن آلوده به PCB است:

روغن نباید مانند روغن معمولی تخلیه یا دفع شود.
باید به‌عنوان پسماند خطرناک مدیریت شود.
تجهیزات و ظروف آلوده باید برچسب‌گذاری شوند.
حمل و دفع باید توسط شرکت‌های مجاز انجام شود.
از مخلوط کردن آن با روغن سالم جلوگیری شود.
در صورت نیاز، ترانس باید از نظر آلودگی داخلی بررسی شود.
تفاوت PCB با سایر تست‌های روغن ترانس
تست PCB با تست‌هایی مثل BDV، عدد اسیدی، IFT یا رطوبت فرق دارد.

تست هدف
BDV بررسی قدرت عایقی روغن
Water Content اندازه‌گیری رطوبت
Acid Number بررسی اسیدیته و اکسیداسیون
IFT بررسی آلودگی و پیری روغن
DGA تشخیص خطاهای داخلی ترانس
PCB تشخیص آلودگی خطرناک زیست‌محیطی
بنابراین ممکن است روغن از نظر BDV و رطوبت خوب باشد، اما از نظر PCB آلوده و خطرناک محسوب شود.

جمع‌بندی
تست PCB برای شناسایی ترکیبات پلی‌کلرینه بی‌فنیل در روغن ترانسفورماتور انجام می‌شود. این تست بیشتر جنبه ایمنی، زیست‌محیطی و قانونی دارد و مشخص می‌کند روغن باید مانند روغن معمولی مدیریت شود یا به‌عنوان پسماند خطرناک.
PCB≥50 ppm⇒روغنآلودهبهPCB